گیاهشناسی وگیاهان داروئی

دبیر ستاد توسعه علوم و فناوری گیاهان دارویی و طب ایرانی معاونت علمی و فناوری ریاست‌جمهوری از تدوین دارونامه گیاهی (فارماكوپه) در ایران خبر داد.

به گزارش سرویس علمی ایسنا، دكتر عصاره در كنگره سراسری گیاهان دارویی كه در مركز همایش‌های بین‌المللی جزیره كیش برگزار شد، با اعلام انعقاد تفاهم‌نامه تهیه و تدوین دارونامه گیاهی ایران بین معاونت عملی و فناوری ریاست‌جمهوری و وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكی گفت: بر اساس این توافق مقرر شد كه در سال جاری ۱۲۵ گونه از گیاهان دارویی بومی، انحصاری و اولویت‌دار كشور بصورت منوگراف بررسی، تدوین و به چاپ برسند تا این مجموعه علمی به صورت سندی معتبر و علمی در اختیار دانش‌پژوهان و بخش خصوصی برای ثبت دارو و فراورده‌های با منشاء گیاهی قرار بگیرد.

وی افزود: در حال حاضر به دلیل نداشتن این سند علمی، بناچار به دارونامه‌های سایر كشورها مراجعه می‌شود كه بعضاً برخی اطلاعات مهم مربوط به گیاهان بومی در آنها وجود ندارد.

دبیر ستاد توسعه علوم و فناوری گیاهان دارویی و طب ایرانی در ادامه با تشریح اهمیت گیاهان دارویی و طب سنتی ایران، عملكرد سه ساله ستاد توسعه علوم و فناوری گیاهان دارویی و طب ایرانی را تبیین كرد.

عصاره پیشنهاد كرد كه با توجه به ضرورت تجاری‌سازی پژوهش‌های انجام شده، در كنار همایش‌ها و كنگره‌های علمی، شرایط ایجاد فن بازار یا بازار فناوری ایجاد شود تا مقالات و طرح‌های ارائه شده كه امكان تجاری‌سازی را دارند از فرصت بدست آمده استفاده كنند تا زمینه اتصال بین حلقه‌های علم، فناوری و تجاری‌سازی فراهم شود.

بنابر نتایج یک تحقیق، مصرف روزانه عصاره میوه گل سرخ، باعث از بین رفتن خطر بیماری‌های قلبی می‌شود.
به گزارش پایگاه زیست شناسی ایران و به نقل از سرویس علمی فناوری جام نیوز (22 ژانویه / 2 بهمن)، بیماران چاقی که نوشیدنی ساخته شده از میوه گل سرخ را روزانه به مدت شش هفته مصرف کردند، مشاهده نمودند که فشار خون و سطح کلسترول آنها به طور چشمگیری، کاهش پیدا کرده است.
این دانه‌های کوچک که در اواخر فصل شکوفه زدن، جوانه می‌کند، برای قرن‌ها و سالیان متمادی، به عنوان یک درمان برای بیماری‌هائی چون ورم مفاصل مورد استفاده قرار می‌گرفت.
در تحقیقی که در سال 2007 انجام شد، نشان داد بیمارانی که دارای زخم‌های مفاصل بودند، با مصرف روزانه کپسول گل سرخ، 40 درصد درد آنها کاهش و 25 درصد پیشرفت در حرکت، برای‌شان حاصل شد.
در آخرین تحقیقی که توسط محققان تغذیه اروپائی انجام شد، محققان با استفاده از 31 زن و مرد چاق، به دنبال آن بودند که آیا مصرف روزانه عصاره گل سرخ، خطر بیماری‌های دیابت نوع اول و دوم و بیماری‌های قلبی را کاهش می‌دهد.
با مصرف شش هفته از عصاره گل سرخ، محققان وزن بدن، فشار خون، سطح چربی خون و تحمل گلوکزهای بیمار را اندازه‌گیری کردند.
آنها متوجه شدند که با مصرف شش هفته‌ای، فشار خون بیماران به طور میانگین، 3.4 درصد کاهش پیدا کرده که این کاهش علیرغم کم بودن آن، از اهمیت فوق‌العاده‌ای برخوردار بود، ضمن آنکه سطح کلسترول بیماران حدود 5 درصد کاهش پیدا کرده بود.
محققان معتقدند که کاهش کلسترول و فشار خون در کنار هم، می‌تواند خطر بیماری‌های قلبی را در بیماران چاق تا حدود 17 درصد کاهش دهد.
به نوشته روزنامه دیلی میل، محققان بر این باورند که در صورت انجام مطالعات بیشتر می‌توان از این میوه، به عنوان داروی جایگزین ضد کلسترولی آستاتین استفاده کرد که در بعضی بیماران تاثیرات جانبی دارد. داروی آستاتین دارای تاثیرات جانبی از جمله افزایش خطر بیماری دیابت می‌باشد.

جام جم آنلاین: آنتی‌اكسیدان‌ها انواع خاصی از ویتامین‌ها، مواد معدنی و آنزیم‌ها هستند كه بدن را در برابر بیماری‌ها و مشكلاتی از قبیل سرطان، بیماری‌های قلبی ـ عروقی، آرتروز و آب‌مروارید محافظت می‌كند.
این مواد، سرعت اكسیداسیون چربی‌ها را كاهش می‌دهند، آن را مهار می‌كنند یا به تاخیر می‌اندازند ولی كیفیت یك محصول اكسید شده را بهبود نمی‌بخشند.
آنتی‌اكسیدان‌ها، مواد ارزشمندی هستند كه در مقابل رادیكال‌های آزاد ـ كه برای سلامتی مضر هستند ـ از بدن محافظت می‌كنند.
این مواد، رادیكال‌های آزاد را قبل از این‌كه بتوانند سلول‌های سالم را مورد حمله قرار دهند و موجب صدمات شوند، خنثی می‌كنند. این در حالی است كه بیشتر از 50 بیماری وجود دارد كه رادیكال‌های آزاد در آنها نقش دارند.
همه سلول‌های بدن حاوی اتمی با هسته بار مثبت و الكترون‌های با بار منفی به دور آن هستند.
وقتی كه بدن در معرض آلودگی هوا، دود سیگار، مواد شیمیایی، آفت‌كش‌ها، الكل، داروها، دودهای سمی، غذاهای سرخ شده، چربی‌های غیراشباع و... قرار می‌گیرد، الكترون‌ها می‌توانند از مدار خود خارج شوند.
در این حالت، اتمی كه الكترون از دست داده است، ناپایدار می‌شود و سعی می‌كند تا از اتم‌های نزدیك به خود الكترون بگیرد تا جایگزین الكترون ازدست رفته كند و در نتیجه واكنش‌های زنجیره‌ای اتفاق می‌افتند.
رادیكال‌های آزاد، هریك از اتم‌ها یا مولكول‌هایی هستند كه دارای الكترون جفت‌نشده باشند.
واكنش‌های زنجیره‌ای كه توسط الكترون‌های جفت نشده انجام می‌شوند، می‌توانند رادیكال‌های آزاد را به جریان خون بفرستند و احتمالا سرطان، بیماری‌های قلبی و... را به وجود آورند.
رادیكال‌های آزاد می‌توانند در ابتدا به غشاء سلولی سپس به ساختارهای درون سلولی مانند میتوكندری و هسته و در انتها به DNA آسیب برسانند و موجب موتاسیون شوند كه همین موضوع می‌تواند باعث بروز سرطان شود.
غشاء سلولی آسیب‌دیده براحتی به ویروس‌ها اجازه ورود به بدن را می‌دهد. در جریان خون نیز رادیكال‌های آزاد به رگ‌های خونی آسیب می‌رسانند.
در نقطه مقابل، آنتی‌اكسیدان‌ها به ترمیم آسیب‌های وارد شده به بدن توسط این رادیكال‌های آزاد به دو روش كمك می‌كنند.

آنتی‌اكسیدان‌های موجود در چای سبز از مرگ سلولی برنامه‌ریزی ‌شده در سلول ‌های سرطانی جلوگیری می‌كند اما روی سلول ‌های عادی تأثیری ندارد و می‌تواند یك ماده ایده‌آل برای شیمی‌ درمانی باشد.
این مواد در مرحله اول از تشكیل رادیكال ‌های آزاد در بدن جلوگیری می‌كنند و در مراحل بعدی نیز تاثیر آنها روی بدن و بروز مشكلات را كاهش می‌دهند.
مكانیسم اثر این آنتی‌اكسیدان‌ها به این ترتیب است كه با دادن اتم هیدروژن به رادیكال آزاد تشكیل شده، از گسترش واكنش‌های زنجیره‌ای اكسیداسیون جلوگیری می‌كنند، به این ترتیب كارایی و درجه تاثیر یك آنتی ‌اكسیدان، به سهولت جدا شدن اتم هیدروژن از آن مربوط می‌شود.
بدیهی است كه رادیكال آزاد بجا ماده از آنتی‌اكسیدان پس از دادن هیدروژن نباید سبب تولید رادیكال آزاد اسید چرب و آغاز اكسیداسیون شود. همچنین توسط اكسیژن سریعا اكسید نشود.

آنتی‌اكسیدان‌های برگ سبز چای
خصوصیات دارویی چای غالبا به كاتچین‌های آن نسبت داده می‌شود.
كاتچین‌های چای شامل: آنتی‌اكسیدان‌های EGCG ، ECG، EGC و EC هستند. در بین این آنتی‌اكسیدان‌ها EGCG بیشترین مقدار را داراست قدرت آنتی‌اكسیدانی EGCG ،100 برابر ویتامین C و 25 برابر ویتامین E است.
عصاره برگ سبز چای و به خصوص EGCG در بیماری‌های عصبی از نابودی سلول‌های عصبی جلوگیری می‌كند. EGCG روی سلول‌های سرطانی پوست، سیستم لنف و پروستات در انسان و حیوان مورد آزمایش قرار گرفته است.
استفاده از این ماده منجر به مرگ سلولی برنامه‌ریزی‌شده در سلول‌های سرطانی می‌شود، ولی روی سلول‌های عادی تأثیری ندارد.
چون مواد شیمی‌درمانی مورد استفاده در درمان سرطان در حال حاضر، سلول‌ها را با مكانیزمی غیر از مرگ سلولی برنامه‌ریزی‌شده از بین می‌برند بنابراین EGCG می‌تواند یك ماده ایده‌آل برای شیمی‌درمانی باشد چرا كه اثرات جانبی كمی دارد یا اصلا اثر جانبی ندارد.
البته به دلیل این‌كه اولا باید مقادیر زیاد چای به منظور استفاده از اثرات درمانی آن استفاده شود و ثانیا این‌كه چای حاوی كافئین است كه اثرات نامطلوب بر سیستم قلبی ـ عروقی می‌گذارد و در عین حال، اثرات موتاژنیك دارد، نمی‌توان چای سبز زیاد مصرف كرد بنابراین لزوم جداسازی كافئین از برگ سبز چای، استخراج و تولید عصاره آنتی‌اكسیدانی از برگ سبز چای مشخص می‌شود.
از عصاره برگ سبز چای و به خصوص EGCG در مواد آرایشی به عنوان مثال برای محافظت در برابر نور خورشید به منظور جلوگیری یا كاهش میزان آسیب به بافت‌ها در اثر رادیكال‌های آزاد استفاده می‌شود.
قرار گرفتن در معرض نور UV باعث افزایش تعداد رادیكال‌های آزاد در پوست می‌شود كه می‌تواند باعث آسیب به DNA شود.
رادیكال‌های آزاد به فرآیند پیرشدن، تحلیل‌رفتن در اثر بیماری‌های مزمن نظیر بیماری‌های قلبی، التهاب مفاصل و سرطان مربوط می‌شود.
ویتامین E می‌تواند به ترمیم پراكسید لیپیدهای به وجود آمده توسط رادیكال‌های آزاد كمك كند اما از به وجودآمدن آنها جلوگیری نمی‌كند.
ملاتونین می‌تواند از تاثیرات رادیكال‌های هیدروكسید جلوگیری كند اما نمی‌تواند رادیكال‌های اكسیژن را به دام بیندازد.
این در حالی است كه كاتچین‌های برگ سبز چای نه‌تنها می‌توانند از پراكسیداسیون لیپیدها جلوگیری كنند، بلكه می‌توانند رادیكال‌های هیدروكسید و اكسیژن را به دام بیندازند.
علاوه بر این خصوصیات، عصاره برگ سبز چای و به خصوص EGCG در داروسازی، مواد آرایشی، روغن‌های ضروری و پلاستیك‌ها برای بسته‌بندی غذا به طور گسترده‌ای كاربرد دارند.
همه این قابلیت‌ها باعث شده‌اند بیش از 40 محصول بر پایه برگ سبز چای در سطح دنیا به بازار عرضه شود.
مطالعات نشان می‌دهند پلی‌فنل‌های ضدالتهابی موجود در عصاره برگ سبز چای، بعضی از اثرات مضر قرارگرفتن در معرض اشعه ماوراء بنفش را كاهش دهد.
خصوصیات معجزه‌آسای برگ سبز چای و عصاره آن موجب شده تا بسیاری از متخصصان و كارشناسان استفاده از محصولاتی كه به نوعی حاوی این مواد هستند را به همه توصیه كنند.


منبع:پایگاه زیست شناسی ایران

مارچوبه' گیاهی است علفی و چند ساله كه ارتفاع آن تا چند متر می رسد و دارای شاخه های نسبتا چوبی و صاف است.

مارچوبه بطور وحشی در اكثر نقاط دنیا می روید؛ برگ های آن فلسی شكل است كه از كنار آنها شاخه هایی باریك و دراز و سبز رنگ به صورت دسته های 3 تا 8 تایی خارج می شود.

به دلیل زیبا بودن این گیاه آن را در باغچه ها می كارند و در اوایل پائیز می چینند.

این گیاه از قدیم الایام مورد استفاده بشر بوده است و حتی در اهرام ثلاثه مصر نقاشی هایی وجود دارد كه مارچوبه را نشان می دهد.

مارچوبه دارای تركیبات شیمیایی آسپاراژین، كونی فرین، اینوزیت، تانن، اسدی گالیك، آسپاراگوز و اسید سوكسی نیك است. دانه آن دارای 15 درصد مواد روغنی است. این روغن زرد مایل به قرمز است.

خواص دارویی

این گیاه ادرارآور و دارای خواص زیادی است: خوردن آن دید چشم را تقویت می‌كند، ضعف مثانه را برطرف كرده و برای تقویت قلب مفید است. مارچوبه همچنین ملین است و یبوست را برطرف می‌كند و تب بری قوی است.

این گیاه به علت داشتن كلروفیل خون ساز است و كسانی كه كم خون هستند باید از آن استفاده كنند و به ساختن گلبول‌های قرمز خون نیز كمك می‌كند.

مارچوبه منبع عالی پتاسیم است. در این گیاه تركیبی از پتاسیم و نوعی اسید آمینه وجود دارد كه اثری مدر دارد و در نتیجه كمك می كند آب اضافه بدن دفع شود.

مصرف مارچوبه مانع از ریزش مو می شود. خاصیت ضدالتهابی دارد و بنابراین برای درمان آسم، آرتریت و روماتیسم مفید است. مخلوطی از مارچوبه و عسل برای تقویت قلب مفید است.

مارچوبه دارای اینولین نوعی كربوهیدرات است كه برای دستگاه گوارش بسیار مفید است. وجود این نوع كربوهیدرات در روده باعث رشد باكتری های مفید مانند «لاكتوباسیلی» و «بیفیدو باكتریا» می شود.

مارچوبه سرشار از ویتامین C است كه برای تولید و حفظ كلاژن بدن ضروری است.

فیبر موجود در این گیاه مانع از بروز یبوست می شود. از مارچوبه برای درمان واریس استفاده می شود.

مارچوبه به عنوان آنتی اكسیدان برای درمان سرطان، آب مروارید و ناراحتی چشمی موثر است. قند خون را كنترل می كند و برای بیماران دیابتی مفید است و با افسردگی مقابله می كند و به سم زدایی بدن كمك می كند.

از فواید بسیار چای سبز صحبت‌های زیادی می‌شود و حتی چای را بهترین نوشیدنی پس از آب می‌دانند.